 |
 |
 |
هنر منبتكاري روي چوب
گفتگو با دکتر کریمی وارد کننده مبلمان چوبی کشمیر
هنر ايراني در هر كجاي كره خاكي كه باشد خود را به رخ ميكشد. اقوام آريايي با بهرهگيري از هنرهاي اصيل ملي ايران و تلفيق آن با خلاقيت و نوآوري، چشمان هر زيباشناسي را مسحور خود ميكنند. يكي از هنرهاي اصيل ايراني كه امروزه (با تاسف يا خوشحالي) بايد گفت كه هنرمندان هندي روي دست ايرانيان به خلق آثار اين هنر اشتغال دارند، هنر منبتكاري بر روي چوب است كه دکتر محمد کریم کریمی، تنها وارد کننده لوازم منزل چوبی از کشمیر، راه ورود دوباره اين هنر زيباي دكوراتيو به كشور را پيش گرفته است.
حدود 600 سال پیش، میر سیدعلی همدانی، با هدف ترویج دین اسلام، از ایران به کشمیر میرود اما با استقبال مردم روبه رو نمیشود. از آنجا که مرد باهوشی بوده، به ایران بازميگردد و 300 هنرمند و صنعتگر ایرانی را که همه از اساتید هنرهای ظریفه بودهاند، با هدف آموزش این هنرها به کشمیر میبرد و در کنار برپایی کارگاه و آموزش صنایع دستی، به ترویج دین اسلام نیز میپردازد. از آنجا که مردم کشمیر فقیر بودند از این هنرها استقبال کردند تا به این وسیله بتوانند امرار معاش بهتری داشته باشند. مردم کشمیر نیز به این موضوع که تمام هنرهای آنها منشا ایرانی دارد اذعان دارند و همواره از ایرانیها به نیکی یاد میکنند. دكتر كريمي كه در سال 71 براي ادامه تحصيلات به هند سفر كرده و به دليل سالها زندگي در اين كشور با هنر منبت و هنرمندان اين رشته به خوبي آشنا شده، حدود هفت سال است که به فروش محصولات منبت کاری کشمیر اشتغال دارد. گالري وي با حجم انبوهی از لوازم چوبی منبت کاری شده و ديگر لوازم دكوراتيو زيباي هندي تزئين شده كه ديدار از آن خالي از لطف نيست. به همين بهانه گفت و گوي كوتاهي با وي داشتهايم که ماحصل آن را میخوانید:
چگونه هنر منبتكاري هند را شناختيد؟
سال 1371 برای ادامه تحصیلات به هند سفر کردم. درماه دوم سفرم، توسط یکی از دوستانم با هنر منبتکاری هنرمندان کشمیری روی چوبهای گردو آشنا شدم و برای نخستین بار یک میز وسط و میزتحریر خریدم. زیبایی این کارها به قدری برایم جذاب بود که باعث شد در حین مدتی که در هند مشغول تحصیل بودم تعدادی دیگر از لوازم را برای منزلم خریداری کنم. بعد از اتمام تحصیلات و تصمیم به اقامت در هند، تصمیم به فروش این محصولات در ایران گرفتم.
چطور هنديها هنر منبت را انتخاب كردند؟
شاید مهمترین دلیل رواج آن در هند وجود جنگلهای وسیع و انبوه از درختان گردو باشد. چوب درخت گردو به دلیل استحکام و مقاومت بالا، بهترین چوب برای ساخت اسباب و لوازم است و هنر منبت بيشتر بر روي چوب گردو كار ميشود. در کشمیر بر خلاف ايران، بر روي چوب گردو رنگ زده نميشود، تنها در پایان کار روی آن پولیش میزنند. پولیش ظرف مدتی اندک به خورد چوب میرود و علاوه بر ایجاد زیبایی، استحکام بیشتری را نیز برای چوب به ارمغان خواهد آورد. ضمن اینکه موریانه نیز نمیتواند به اين چوب آسیبی وارد کند.
با توجه به آنكه اخيرا دستگاههاي گرانقيمتي به بازار آمده كه به نوعي كار منبت را از طريق حافظه ديجيتالي بر روي چوب انجام ميدهد، بسياري از افراد باور نميكنند كه اين هنرها ساخت دست باشد. آيا واقعا اين مبلمان و اشياء همه كار دست است؟
از آنجا که لوازم ساخته شده توسط هنرمندان کشمیری بسیار ظریف و زیباست اکثر مردم نمیتوانند باور کنند که این هنرها ساخت دست است. برای اینکه این موضوع برای مردم بیشتر قابل باور باشد سعی خواهیم کرد با حضور در نمایشگاه بینالمللی مبلمان که بهمن ماه امسال در تهران برگزار میشود، تعدادی از هنرمندان کشمیری را نیز برای انجام کار به صورت زنده در غرفه، به کشور دعوت کنیم تا به این ترتیب مردم از نزدیک با ارزش این کارها آشنا شوند.
مشتريان شما حتما قشر خاصي از جامعه هستند؟
اينطور نيست، كارهاي ارائه شده با وجود سنگيني و وقار بسيار زياد در ظاهر از قيمت بسيار مناسبي برخوردارند. من از سال 81 به واردات و فروش لوازم منزل منبت کاری شده هنرمندان کشمیری در ایران مشغول هستم و به اندازهای به کیفیت کارها اعتقاد دارم که به شرطی لوازم را به مشتریها میفروشم که هر وقت از خرید خود پشیمان شدند یا به هر دلیلی خواستند آن را بفروشند، به سراغ من بیایند، صد در صد پولی را که برای خرید آن پرداخت کرده بودند، پس بگیرند و اثر را به من تحویل دهند. چرا که با گذشت زمان نه تنها از ارزش این کارها کم نمیشود بلکه پرارزشتر نیز خواهد شد.
البته اين كارها مشتریان خاص خود را دارد. من با اکثر آنها رابطه دوستی برقرار کردهام و هر وقت به ایران میآیم برای دیدن آنها و لوازمی که به آنها فروختم به منزلشان میروم. آنها نیز مثل من ارتباط خاصی با این آثار هنری برقرار کردهاند. بعضی از آنها معتقدند روح هنرمند در این آثار متبلور است و از دیدن آن بسیار لذت میبرند.
آيا شما از كارگاه هنرمند خاصي خريد ميكنيد؟
در کشمیر کارگاههای زیادی در ارتباط با هنر منبتکاری وجود دارد. اساتیدی چون سلطان محمد، علی محمد داد، شفیع چاکو و غلام نبی از جمله مشهورترین هنرمندان کشمیر در زمینه منبت کاری محسوب میشوند. کار این اساتید به قدری منحصر به فرد است که شکل و ظاهر آن حاکی از آن است که این کار، محصول کدام یک از اساتید است. در بین تمام کارهای منبتکاری شده، نمیتوانید دو اثر را شبیه هم پیدا کنید؛ زيرا این هنر دست است، طرح خاصی ندارد و زاییده خیال هنرمند است. من از کارگاه خاصی خرید نمیکنم بلکه در کارگاههای مختلف گشت میزنم و کارها را بسته به ظرافت، کیفیت و زیبایی از کارگاههای مختلف گلچین میکنم.
سال 1371 برای ادامه تحصیلات به هند سفر کردم. درماه دوم سفرم، توسط یکی از دوستانم با هنر منبتکاری هنرمندان کشمیری روی چوبهای گردو آشنا شدم و برای نخستین بار یک میز وسط و میزتحریر خریدم. زیبایی این کارها به قدری برایم جذاب بود که باعث شد در حین مدتی که در هند مشغول تحصیل بودم تعدادی دیگر از لوازم را برای منزلم خریداری کنم. بعد از اتمام تحصیلات و تصمیم به اقامت در هند، تصمیم به فروش این محصولات در ایران گرفتم.
چطور هنديها هنر منبت را انتخاب كردند؟
شاید مهمترین دلیل رواج آن در هند وجود جنگلهای وسیع و انبوه از درختان گردو باشد. چوب درخت گردو به دلیل استحکام و مقاومت بالا، بهترین چوب برای ساخت اسباب و لوازم است و هنر منبت بيشتر بر روي چوب گردو كار ميشود. در کشمیر بر خلاف ايران، بر روي چوب گردو رنگ زده نميشود، تنها در پایان کار روی آن پولیش میزنند. پولیش ظرف مدتی اندک به خورد چوب میرود و علاوه بر ایجاد زیبایی، استحکام بیشتری را نیز برای چوب به ارمغان خواهد آورد. ضمن اینکه موریانه نیز نمیتواند به اين چوب آسیبی وارد کند.
با توجه به آنكه اخيرا دستگاههاي گرانقيمتي به بازار آمده كه به نوعي كار منبت را از طريق حافظه ديجيتالي بر روي چوب انجام ميدهد، بسياري از افراد باور نميكنند كه اين هنرها ساخت دست باشد. آيا واقعا اين مبلمان و اشياء همه كار دست است؟
از آنجا که لوازم ساخته شده توسط هنرمندان کشمیری بسیار ظریف و زیباست اکثر مردم نمیتوانند باور کنند که این هنرها ساخت دست است. برای اینکه این موضوع برای مردم بیشتر قابل باور باشد سعی خواهیم کرد با حضور در نمایشگاه بینالمللی مبلمان که بهمن ماه امسال در تهران برگزار میشود، تعدادی از هنرمندان کشمیری را نیز برای انجام کار به صورت زنده در غرفه، به کشور دعوت کنیم تا به این ترتیب مردم از نزدیک با ارزش این کارها آشنا شوند.
مشتريان شما حتما قشر خاصي از جامعه هستند؟
اينطور نيست، كارهاي ارائه شده با وجود سنگيني و وقار بسيار زياد در ظاهر از قيمت بسيار مناسبي برخوردارند. من از سال 81 به واردات و فروش لوازم منزل منبت کاری شده هنرمندان کشمیری در ایران مشغول هستم و به اندازهای به کیفیت کارها اعتقاد دارم که به شرطی لوازم را به مشتریها میفروشم که هر وقت از خرید خود پشیمان شدند یا به هر دلیلی خواستند آن را بفروشند، به سراغ من بیایند، صد در صد پولی را که برای خرید آن پرداخت کرده بودند، پس بگیرند و اثر را به من تحویل دهند. چرا که با گذشت زمان نه تنها از ارزش این کارها کم نمیشود بلکه پرارزشتر نیز خواهد شد.
البته اين كارها مشتریان خاص خود را دارد. من با اکثر آنها رابطه دوستی برقرار کردهام و هر وقت به ایران میآیم برای دیدن آنها و لوازمی که به آنها فروختم به منزلشان میروم. آنها نیز مثل من ارتباط خاصی با این آثار هنری برقرار کردهاند. بعضی از آنها معتقدند روح هنرمند در این آثار متبلور است و از دیدن آن بسیار لذت میبرند.
آيا شما از كارگاه هنرمند خاصي خريد ميكنيد؟
در کشمیر کارگاههای زیادی در ارتباط با هنر منبتکاری وجود دارد. اساتیدی چون سلطان محمد، علی محمد داد، شفیع چاکو و غلام نبی از جمله مشهورترین هنرمندان کشمیر در زمینه منبت کاری محسوب میشوند. کار این اساتید به قدری منحصر به فرد است که شکل و ظاهر آن حاکی از آن است که این کار، محصول کدام یک از اساتید است. در بین تمام کارهای منبتکاری شده، نمیتوانید دو اثر را شبیه هم پیدا کنید؛ زيرا این هنر دست است، طرح خاصی ندارد و زاییده خیال هنرمند است. من از کارگاه خاصی خرید نمیکنم بلکه در کارگاههای مختلف گشت میزنم و کارها را بسته به ظرافت، کیفیت و زیبایی از کارگاههای مختلف گلچین میکنم.
انواع طرحها:
• هنرمندان کشمیری در کارهای منبت خود بیشتر از طرحهای گل و بوته، جنگل و شکار، برگرفته از هنر ایرانی و طرح اژدها برگرفته از هنر چینی استفاده میکنند. برخی هنرمندان نيز اين طرح ها را با يكديگر تلفيق كرده و اثري زيبا خلق ميكنند.
• گل رز، برگ مو، برگ چنار و نیلوفر آبی نیز طرحهایی است که اصولاً در ساخت پاراوان از آن استفاده میشود. به این ترتیب که در هر يك از لنگههاي پاراوان، یکی از این طرحها را اجرا میکنند.
• استفاده از نقش فیل به دلیل مقدس بودن این حیوان نزد هندوها، در هنر منبتکاری کشمیر رواج زيادي دارد.
ويژگيها:
• مبلمان، سرویس ناهارخوری، بوفه، تختخواب، دراور، میز توالت، میز تحریر، میز وسط، پاراوان، انواع مجسمهها، تابلو و ... از جمله لوازمی است که توسط هنرمندان منبتکار کشمیری ساخته میشود.
• چوب گردویی که برای ساخت این لوازم از آنها استفاده میشود، یا از چوب شاخه و ساقه یا از چوب ریشه است. چوب ریشه درخت گردو رنگ تیرهتری دارد و از استحکام و مقاومت بیشتری نسبت به چوب شاخه و ساقه برخوردار است. همچنین چوب ریشه به دلیل داشتن نقشهای مدور، از زیبایی خاصی برخوردار است، به طوری که هنرمندان کشمیری روی این چوبها زیاد منبتکاری نمیکنند و معتقدند نوع ساده این چوب به دلیل داشتن نقشهای طبیعی زیباتر است.
• کشمیریها چوب به كار رفته در ساخت اين منازل را قبل از تبدیل کردن به اثر مورد نظر چندسال و در فصول مختلف در معرض آب و هوا قرار میدهند تا به اصطلاح، چوب آبدیده و پرورده شود، بعد از کار دچار ترک نشده و از فرم خارج نشود.
• آثار منبت چوي روش نگهداری خاصی ندارد، فقط سالی یک یا دو بار باید پولیش خورده شود كه فروشنده يا پولیش را در اختیار مشتری قرار ميدهد یا خودش کار پوليش را برعهده ميگيرد.
• هنرمندان کشمیری در کارهای منبت خود بیشتر از طرحهای گل و بوته، جنگل و شکار، برگرفته از هنر ایرانی و طرح اژدها برگرفته از هنر چینی استفاده میکنند. برخی هنرمندان نيز اين طرح ها را با يكديگر تلفيق كرده و اثري زيبا خلق ميكنند.
• گل رز، برگ مو، برگ چنار و نیلوفر آبی نیز طرحهایی است که اصولاً در ساخت پاراوان از آن استفاده میشود. به این ترتیب که در هر يك از لنگههاي پاراوان، یکی از این طرحها را اجرا میکنند.
• استفاده از نقش فیل به دلیل مقدس بودن این حیوان نزد هندوها، در هنر منبتکاری کشمیر رواج زيادي دارد.
ويژگيها:
• مبلمان، سرویس ناهارخوری، بوفه، تختخواب، دراور، میز توالت، میز تحریر، میز وسط، پاراوان، انواع مجسمهها، تابلو و ... از جمله لوازمی است که توسط هنرمندان منبتکار کشمیری ساخته میشود.
• چوب گردویی که برای ساخت این لوازم از آنها استفاده میشود، یا از چوب شاخه و ساقه یا از چوب ریشه است. چوب ریشه درخت گردو رنگ تیرهتری دارد و از استحکام و مقاومت بیشتری نسبت به چوب شاخه و ساقه برخوردار است. همچنین چوب ریشه به دلیل داشتن نقشهای مدور، از زیبایی خاصی برخوردار است، به طوری که هنرمندان کشمیری روی این چوبها زیاد منبتکاری نمیکنند و معتقدند نوع ساده این چوب به دلیل داشتن نقشهای طبیعی زیباتر است.
• کشمیریها چوب به كار رفته در ساخت اين منازل را قبل از تبدیل کردن به اثر مورد نظر چندسال و در فصول مختلف در معرض آب و هوا قرار میدهند تا به اصطلاح، چوب آبدیده و پرورده شود، بعد از کار دچار ترک نشده و از فرم خارج نشود.
• آثار منبت چوي روش نگهداری خاصی ندارد، فقط سالی یک یا دو بار باید پولیش خورده شود كه فروشنده يا پولیش را در اختیار مشتری قرار ميدهد یا خودش کار پوليش را برعهده ميگيرد.
